Zaburzenia lękowe u dzieci i młodzieży

Cel szkolenia: Zrozumienie mechanizmu powstawania lęku, opanowanie umiejętności rozpoznawania różnych postaci zaburzeń lękowych oraz wdrożenie praktycznych technik redukcji lęku opartych na programie „Zaradny Kot”.

Moduł 1: Anatomia lęku – od adaptacji do zaburzenia

• Lęk a strach: Kiedy lęk jest naturalną reakcją rozwojową, a kiedy staje się zaburzeniem wymagającym interwencji?
• Błędne koło lęku: Jak myśli (poznanie), emocje, reakcje z ciała i unikanie (zachowanie) napędzają stan lękowy.
• Przegląd zaburzeń (ICD-10/ICD-11): Lęk separacyjny, fobia społeczna, lęk uogólniony (GAD) oraz lęk napadowy (panika).

Moduł 2: Uważny obserwator – rozpoznawanie lęku w szkole

• Maski lęku: Dlaczego lęk u dziecka często wygląda jak agresja, opór, bóle brzucha lub „brak motywacji”.
• Unikanie jako pułapka: Jak mechanizm unikania (np. niechodzenie do szkoły, niewypowiadanie się na lekcji) utrwala zaburzenie.
• Czynniki ryzyka: Temperament (hamowanie behawioralne), styl wychowawczy oraz czynniki środowiskowe.

Moduł 3: Program „Zaradny Kot” (Coping Cat) – plan FEAR

• Wprowadzenie do metody: Jak uczyć dziecko bycia „detektywem własnych emocji”.
• Plan FEAR (KOT):
  1. F (Feeling frightened?): Rozpoznawanie sygnałów z ciała.
  2. E (Expecting bad things to happen?): Identyfikacja „lękowych myśli”.
  3. A (Attitudes and actions): Wypracowanie planu zaradczego i pozytywny dialog wewnętrzny.
  4. R (Results and rewards): Samoocena i nagradzanie wysiłku.

Moduł 4: Techniki poznawcze i behawioralne „tu i teraz”

• Psychoedukacja: Jak wyjaśnić dziecku i rodzicom mechanizm „fałszywego alarmu” w mózgu (rola ciała migdałowatego).
• Restrukturyzacja poznawcza: Techniki podważania „myśli-straszaków” i zamiana ich na myśli wspierające.
• Drabina odwagi (Ekspozycja): Tworzenie hierarchii lęku i stopniowe konfrontowanie się z trudnymi sytuacjami (zamiast ich unikania).

Moduł 5: Praca z ciałem i relaksacja

• Trening oddechowy: Technika „oddechu pudełkowego” i dmuchania baniek jako metody na szybkie uspokojenie układu nerwowego.
• Relaksacja mięśniowa (Jacobson dla dzieci): Jak uwalniać napięcie fizyczne skumulowane w ciele.
• Uważność (Mindfulness): Proste ćwiczenia zakotwiczające dziecko w teraźniejszości (techniki 5-4-3-2-1).

Moduł 6: Współpraca z systemem (Szkoła + Dom)

• Wsparcie rodziców: Jak uczyć rodziców wzmacniania odwagi dziecka zamiast nadopiekuńczości (pułapka akomodacji lęku).
• Dostosowania szkolne: Jak modyfikować sprawdzanie wiedzy u ucznia z fobią społeczną lub lękiem uogólnionym.
• Rola nauczyciela jako mentora: Budowanie relacji opartej na akceptacji, która staje się „bezpieczną bazą” dla lękowego ucznia.