Zachowania trudne u dzieci z ASD – Analiza Funkcjonalna

Cel szkolenia: Opanowanie umiejętności identyfikowania funkcji zachowań u uczniów z ASD oraz wdrożenie strategii interwencyjnych opartych na dowodach (EBP), które zastępują zachowania trudne funkcjonalną komunikacją.

Moduł 1: Specyfika zachowań trudnych w spektrum autyzmu

• Zachowanie jako komunikat: Dlaczego tradycyjne metody dyscyplinujące zawodzą w przypadku ASD?
• Wpływ bariery komunikacyjnej: Zależność między brakiem umiejętności werbalnych a narastaniem frustracji.
• Przeciążenie sensoryczne: Jak ból fizyczny wynikający z nadwrażliwości (dźwięk, światło) przekłada się na zachowania agresywne lub autoagresywne.

Moduł 2: Protokół Analizy Funkcjonalnej (ABC) w praktyce

• Rejestracja zdarzeń: Jak prowadzić precyzyjny dziennik obserwacji (A – poprzednik, B – zachowanie, C – konsekwencja).
• Identyfikacja funkcji zachowania (S-E-A-T):
  1. Sensoryka (stymulacja/ukojenie).
  2. Escape (ucieczka przed trudnym zadaniem/przebodźcowaniem).
  3. Attention (poszukiwanie kontaktu).
  4. Tangible (chęć zdobycia konkretnego przedmiotu).
• Analiza danych: Jak odróżnić „wymuszanie” od rzeczywistego kryzysu sensorycznego (meltdown).

Moduł 3: Strategie proaktywne

• Wizualizacja czasu i przestrzeni: Wykorzystanie planów aktywności, timerów i jasnego podziału stref w klasie.
• Modyfikacja zadań: Dostosowanie poziomu trudności i długości pracy do aktualnych możliwości poznawczych dziecka.
• Trening Funkcjonalnej Komunikacji (FCT): Nauczanie dziecka alternatywnego sposobu proszenia o przerwę lub pomoc (np. za pomocą gestu, słowa lub karty PECS).

Moduł 4: Procedury interwencyjne i reaktywne

• Wygaszanie (Extinction): Jak bezpiecznie i konsekwentnie wycofać wzmocnienia, które podtrzymują zachowanie trudne.
• Przekierowanie uwagi: Techniki wprowadzania zachowań niekompatybilnych z zachowaniem trudnym.
• Meltdown vs. Tantrum: Jak odmiennie reagować na wybuch emocjonalny (wymagający stanowczości), a jak na kryzys sensoryczny (wymagający ciszy i bezpieczeństwa).

Moduł 5: Praca nad generalizacją zmian

• Spójność środowiska: Jak zapewnić, by te same strategie były stosowane przez wszystkich nauczycieli, terapeutów oraz rodziców.
• Wzmacnianie pozytywne: Budowanie systemów motywacyjnych opartych na szczególnych zainteresowaniach dziecka.
• Zasada stopniowania trudności: Jak powoli wprowadzać wymagania po okresie stabilizacji zachowania.

Moduł 6: Radzenie sobie z trudnymi reakcjami (Eskalacja)

• Technika „zdartych drzwi” i „odroczenia”: Co zrobić, gdy rozmowa staje się zbyt emocjonalna lub agresywna.
• Stawianie granic: Jak asertywnie reagować na ataki personalne i zachować profesjonalizm.
• Trójkąt dramatyczny w relacji Szkoła-Rodzic-Dziecko: Jak nie dać się wciągnąć w rolę ofiary lub prześladowcy.

Moduł 7: Zamknięcie i plan działania

• Podsumowanie ustaleń: Upewnienie się, że obie strony rozumieją kolejne kroki.
• Podział odpowiedzialności: Co zrobi szkoła, a co leży po stronie rodzica.
• Dokumentacja rozmowy: Jak sporządzić notatkę z trudnego spotkania, która chroni nauczyciela i służy dziecku.