Już w czasie życia płodowego w ciele dziecka zaczyna się niezwykły proces – w jelitach pojawiają się pierwsze mikroorganizmy. Choć są niewidoczne gołym okiem, odgrywają ogromną rolę w budowaniu odporności, wspieraniu trawienia i ochronie przed chorobami. Pierwsze dni po narodzinach to moment, w którym powstaje fundament zdrowia na wiele lat. To właśnie wtedy mikrobiota jelitowa, czyli zespół „dobrych bakterii” zamieszkujących jelita, intensywnie się rozwija.
W Poradni Zaburzeń Odżywiania i Psychogastroenterologii Centrum CBT coraz częściej spotykamy się z pytaniami rodziców o związek pomiędzy zdrowiem jelit a funkcjonowaniem emocjonalnym dziecka. Jako poradnia specjalistyczna zajmująca się m.in. zaburzeniami odżywiania oraz psychogastroenterologią, patrzymy na zdrowie dziecka w sposób całościowy – łącząc wiedzę z zakresu psychologii, psychoterapii i funkcjonowania układu pokarmowego. Mikrobiota jelitowa to jeden z kluczowych, choć wciąż niedocenianych elementów wpływających zarówno na odporność, jak i na rozwój emocjonalny oraz regulację stresu. Dlatego warto przyjrzeć się jej roli już od pierwszych dni życia.
Mikrobiota a zdrowie psychiczne
Mikrobiota jelitowa ma również ogromne znaczenie dla zdrowia psychicznego. Coraz więcej badań pokazuje, że jelita i mózg są ze sobą ściśle powiązane poprzez tzw. oś jelitowo-mózgową. To swoisty system komunikacji, dzięki któremu bakterie jelitowe mogą wpływać na funkcjonowanie układu nerwowego, nastrój, poziom stresu czy zdolność koncentracji.
Niektóre bakterie obecne w jelitach produkują neuroprzekaźniki, takie jak serotonina, dopamina czy kwas gamma-aminomasłowy (GABA) – związki odpowiedzialne za dobre samopoczucie, poczucie spokoju i stabilność emocjonalną. Szacuje się, że nawet 90% serotoniny – „hormonu szczęścia” – powstaje właśnie w jelitach.
Zaburzenia równowagi mikrobioty (np. w wyniku antybiotykoterapii, stresu czy niewłaściwej diety) mogą osłabiać ten delikatny system komunikacji, co zwiększa ryzyko wystąpienia stanów lękowych, problemów ze snem czy obniżonego nastroju. Dlatego troska o zdrową mikrobiotę od pierwszych dni życia to inwestycja nie tylko w odporność, ale i w zdrowy, dobrze rozwinięty umysł dziecka.
Pierwsze dni życia – czas wielkich zmian
Proces kształtowania się mikrobioty trwa około trzech pierwszych lat życia dziecka, a jego najintensywniejszy etap przypada na pierwsze dwa lata. W tym czasie skład bakterii jelitowych jest bardzo wrażliwy i podatny na zmiany – zarówno pozytywne, jak i negatywne. Na rozwój mikrobioty wpływa wiele czynników: sposób porodu, karmienie, kontakt z rodzicami, a nawet środowisko, w którym dziecko dorasta.
Tuż po narodzinach jelita noworodka zaczynają być zasiedlane przez mikroorganizmy z otoczenia. Najpierw pojawiają się bakterie tlenowe, a następnie beztlenowe, m.in. Bifidobacterium i Lactobacillus – to one wspierają zdrowie jelit, odporność i prawidłowy rozwój układu nerwowego.
Jak sposób porodu wpływa na mikrobiotę?
Poród naturalny
Dzieci urodzone drogami natury mają kontakt z mikroorganizmami z dróg rodnych matki. To właśnie te bakterie jako pierwsze trafiają do ich układu pokarmowego. Dzięki temu mikrobiota takich noworodków rozwija się szybciej i w bardziej zrównoważony sposób.
W ciągu kilku dni po porodzie w jelitach dominują tzw. „dobre bakterie”, które pomagają chronić dziecko przed infekcjami, wspierają dojrzewanie odporności, a także – jak sugerują badania – mogą korzystnie wpływać na rozwój emocjonalny i odporność na stres.
Cesarskie cięcie
W przypadku porodu przez cesarskie cięcie dziecko nie ma kontaktu z naturalną florą bakteryjną matki. Jego mikrobiota rozwija się więc inaczej – dominują bakterie pochodzące z powierzchni skóry i środowiska szpitalnego.
Może to oznaczać wolniejszy rozwój „dobrych bakterii” oraz mniejszą różnorodność mikrobioty. Badania pokazują, że różnice te mogą utrzymywać się przez wiele miesięcy, a dzieci urodzone przez cesarskie cięcie mogą być nieco bardziej narażone nie tylko na alergie i choroby układu oddechowego, ale także na większą wrażliwość emocjonalną i trudności w regulacji stresu w późniejszym wieku.
Karmienie piersią a mikrobiota dziecka
Mleko mamy to nie tylko pokarm – to także naturalne źródło bakterii probiotycznych i składników, które wspierają rozwój zdrowej mikrobioty jelitowej.
Dzieci karmione piersią mają w jelitach więcej bifidobakterii, które pomagają w trawieniu, wzmacniają odporność i chronią przed infekcjami.
W mleku matki znajdują się również tzw. oligosacharydy, czyli naturalne prebiotyki. Stanowią one pożywkę dla dobrych bakterii, dzięki czemu wspierają ich rozwój i utrzymują równowagę mikrobioty.
Badania pokazują, że wyłączne karmienie piersią przez co najmniej trzy miesiące może obniżać ryzyko alergii, atopowego zapalenia skóry, astmy, a także wspierać zdrowy rozwój układu nerwowego i emocjonalnego dziecka.
Karmienie mlekiem modyfikowanym – co można zrobić?
Nie każda mama ma możliwość karmienia piersią – czasem przyczyny są zdrowotne lub niezależne od niej. W takiej sytuacji również można wspierać mikrobiotę dziecka.
Nowoczesne mieszanki mleczne są coraz częściej wzbogacane w probiotyki i prebiotyki, które pomagają naśladować naturalny skład mleka matki. Dodatkowo można, po konsultacji z pediatrą, wprowadzić suplementację odpowiednich szczepów probiotycznych, które wspomagają odporność, trawienie oraz równowagę emocjonalną dziecka.
Jak wspierać zdrowy rozwój mikrobioty jelitowej?
Na mikrobiotę dziecka wpływają codzienne wybory rodziców. Oto kilka prostych sposobów, by o nią zadbać:
- Karmienie piersią, jeśli to możliwe – naturalnie wspiera równowagę mikrobioty.
• Kontakt „skóra do skóry” – pomaga przenosić dobre bakterie z ciała matki na dziecko, wspierając także poczucie bezpieczeństwa i więź emocjonalną.
• Unikanie niepotrzebnych antybiotyków – antybiotyki mogą zaburzyć florę jelitową, dlatego warto je stosować tylko wtedy, gdy naprawdę są konieczne.
• Probiotyki i prebiotyki – po konsultacji z lekarzem mogą wspierać prawidłowy rozwój mikrobioty, szczególnie u dzieci po cesarskim cięciu lub antybiotykoterapii.
• Kontakt z naturą i różnorodna dieta w późniejszym okresie życia – sprzyjają większej różnorodności mikrobioty, co ma korzystny wpływ na odporność i samopoczucie psychiczne.
Dlaczego mikrobiota jest tak ważna?
Mikrobiota jelitowa to niewidoczny, ale niezwykle istotny ekosystem, który ma wpływ na zdrowie całego organizmu – od odporności, przez trawienie, aż po samopoczucie psychiczne.
To, jak kształtuje się w pierwszych miesiącach życia, może mieć znaczenie dla zdrowia dziecka przez wiele lat. Dlatego warto wspierać jej prawidłowy rozwój od samego początku – poprzez świadome wybory, troskę, bliskość i dbałość o emocjonalne bezpieczeństwo.
Zdrowa mikrobiota to silniejszy układ odpornościowy, lepsze przyswajanie składników odżywczych i większa odporność na stres. Dzieci z dobrze rozwiniętą florą jelitową często rzadziej chorują, szybciej wracają do równowagi po infekcjach i lepiej reagują na wyzwania emocjonalne.
Co więcej, badania sugerują, że różnorodna mikrobiota może wspierać rozwój poznawczy, wpływać na jakość snu i regulację emocji. Warto więc pamiętać, że troska o jelita to jednocześnie troska o harmonijny rozwój ciała i umysłu dziecka.
Jeśli zauważasz u swojego dziecka trudności ze strony układu pokarmowego, problemy z jedzeniem, nadwrażliwość emocjonalną, lęk lub objawy somatyczne nasilające się w sytuacjach stresowych, warto spojrzeć na te sygnały szerzej. W Centrum CBT oferujemy specjalistyczne wsparcie z zakresu psychogastroenterologii oraz terapii zaburzeń odżywiania, pomagając dzieciom i ich rodzinom zrozumieć zależności pomiędzy emocjami, stresem a funkcjonowaniem jelit. Pracujemy w oparciu o aktualną wiedzę naukową i podejście integrujące zdrowie psychiczne oraz somatyczne. Wczesna konsultacja ze specjalistą może pomóc zadbać nie tylko o prawidłowe odżywianie i komfort trawienny, ale także o emocjonalną równowagę i zdrowy rozwój dziecka. Zapraszamy do kontaktu z Poradnią Zaburzeń Odżywiania i Psychogastroenterologii Centrum CBT – jesteśmy tu, aby wspierać dzieci i rodziców w drodze do lepszego samopoczucia i zdrowia.
